Lasy wokół Bielska-Białej, w tym również tereny leśne znajdujące się w granicach Jaworza, zostały objęte kolejnym etapem pilotażu tzw. lasów społecznych. To inicjatywa Ministerstwa Klimatu i Środowiska, której celem jest wypracowanie nowych zasad gospodarowania lasami położonymi w pobliżu dużych miast i aglomeracji.
Warto przypomnieć, że większość terenów leśnych otaczających Jaworze to lasy państwowe zarządzane przez Państwowe Gospodarstwo Leśne „Lasy Państwowe”. Są one własnością Skarbu Państwa i pełnią wiele funkcji jednocześnie. Oprócz gospodarki leśnej i pozyskiwania drewna odpowiadają także za ochronę przyrody, retencję wody, poprawę jakości powietrza, ochronę krajobrazu oraz tworzenie przestrzeni do rekreacji i wypoczynku mieszkańców.
To właśnie te funkcje społeczne i przyrodnicze mają zostać wzmocnione w ramach nowego programu. Lasy społeczne mają być miejscami, w których większy nacisk zostanie położony na potrzeby mieszkańców, ochronę przyrody oraz rekreację, przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedzialnej gospodarki leśnej.
Pierwszy etap pilotażu rozpoczął się w 2024 roku i obejmował 11 aglomeracji w Polsce, w tym Bielsko-Białą. Choć do realnej ochrony lasów jeszcze daleka droga, to Inicjatywa „Las wokół miast” wraz z samorządowcami z Bielska-Białej oraz gmin Jaworze, Kozy i Wilkowice odniosła istotny sukces. Na początku lipca 2025 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska ogłosiło, że akceptuje ich koncepcję obszarową lasów społecznych. Nie udało się jednak osiągnąć pełnego porozumienia dotyczącego zasad gospodarowania w tych obszarach. W związku z tym zdecydowano o kontynuacji projektu w nowej formule.
Drugi etap pilotażu obejmie dziewięć obszarów. Z listy usunięto Wrocław i Kielce, gdzie planowane jest bezpośrednie utworzenie lasów ochronnych. Na mapie pozostają: Bielsko-Biała, Warszawa, Kraków, Łódź, Katowice, Poznań, Szczecin, Trójmiasto oraz Bydgoszcz wraz z Toruniem. Powierzchnia lasów społecznych określona dla Bielska-Białej i gmin Jaworze, Kozy i Wilkowice – to ok. 5,3 tys. ha, co stanowi 51 proc. powierzchni Nadleśnictwa Bielsko.
Za realizację drugiego etapu odpowiada Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. Prace mają być prowadzone w formule dialogu społeczno-eksperckiego z udziałem mieszkańców, samorządów, leśników, organizacji społecznych, naukowców oraz przedstawicieli różnych środowisk korzystających z lasów.
W praktyce oznacza to organizację spotkań terenowych, warsztatów oraz konsultacji społecznych. Powstać ma także specjalna geoankieta, dzięki której uczestnicy będą mogli wskazywać swoje oczekiwania dotyczące przyszłego sposobu gospodarowania lasami.
Lasy społeczne mają zostać podzielone na strefy odpowiadające różnym modelom gospodarki leśnej – od terenów, gdzie gospodarka będzie prowadzona podobnie jak dotychczas, po obszary objęte znacznie większą ochroną przyrodniczą.
Harmonogram drugiego etapu pilotażu zakłada kilka kolejnych działań. W okresie od kwietnia do czerwca 2026 roku Instytut Ochrony Środowiska – PIB przeprowadzi partycypacyjny proces ustalania zasad gospodarowania w lasach społecznych w poszczególnych miastach. Obejmie on spotkania terenowe, warsztaty stacjonarne oraz przygotowanie materiałów i dokumentacji kartograficznej potrzebnej do dalszych prac. Uwzględnione zostaną również wyniki działań lokalnych zespołów prowadzonych w 2024 roku oraz wstępne propozycje dotyczące lasów o szczególnych walorach przyrodniczych.
Kolejnym etapem będzie opracowanie raportu końcowego z procesu pilotażu, zaplanowane na okres od kwietnia do lipca 2026 roku. Dokument ma zawierać wnioski oraz rekomendacje dotyczące przyszłych zasad wyznaczania lasów społecznych i sposobów prowadzenia gospodarki leśnej na tych terenach.
Następnie, od sierpnia 2026 do sierpnia 2027 roku, planowane jest wdrażanie wypracowanych rekomendacji przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych oraz nadleśnictwa objęte pilotażem.
Pierwsze spotkania zaplanowano jeszcze w maju – w aglomeracji szczecińskiej. Następnie prace obejmą m.in. Bielsko-Białą i tereny otaczające miasto, w tym lasy położone na obszarze Jaworza. Cały drugi etap pilotażu ma zakończyć się w maju przyszłego roku.
Równocześnie, trwają prace w Ministerstwie Klimatu i Środowiska nad przepisami, które określą zasady gospodarowania w lasach społecznych oraz ich formalny status jako podkategorii lasów ochronnych.